මෙනින්ජයිටිස් (Meningitis) වලින් ආරක්ෂා වෙමු

මේ දිනවල ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රදේශ කිහිපයකින් (විශේෂයෙන්ම කුරුණෑගල, මහනුවර, දෙනියාය සහ දියතලාව ආදී ප්‍රදේශවලින්) ‘මෙනින්ජයිටිස්’ රෝගීන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් වාර්තා වෙමින් පවතී. සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ දත්ත වලට අනුව, මෙම රෝගයට වැඩිපුරම ගොදුරු වී ඇත්තේ පාසල් දරුවන්ය. මේ නිසාම දෙමාපියන් ලෙස මෙම රෝගය සහ ඉන් ආරක්ෂා වන ආකාරය පිළිබඳව නිවැරදිව දැනුවත් වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මෙනින්ජයිටිස් (Meningitis) යනු කුමක්ද?

අපගේ මොළය සහ සුෂුම්නාව (Spinal cord) වටා ආරක්ෂිත ආවරණ පටලයක් පිහිටා ඇත. මෙම පටලවල (Meninges) ඇතිවන ප්‍රදාහය හෙවත් ආසාදන තත්ත්වය මෙනින්ජයිටිස් ලෙස හැඳින්වේ. මෙය වෛරස්, බැක්ටීරියා හෝ වෙනත් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිසා ඇතිවිය හැකියි.

ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ

රෝග කාරකයට නිරාවරණය වී දින 3 ත් 7 ත් අතර කාලයක් තුළ මෙම රෝග ලක්ෂණ මතු විය හැක:

හදිසියේ ඇතිවන අධික උණ
දැඩි හිසරදය (සාමාන්‍ය හිසරදයකට වඩා වෙනස් වූ තදබල හිසරදයක්)
වමනය සහ ඔක්කාරය
බෙල්ලේ තද ගතිය (බෙල්ල ඉදිරියට නැමීමේ අපහසුව)
ආලෝකය දෙස බැලීමේ අපහසුව (Photophobia)
කුඩා දරුවන්ගේ නම් අධික ලෙස හැඬීම, කිරි බීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ අසාමාන්‍ය නිදිබර ගතියක් දැකිය හැක.

රෝගය බෝවන්නේ කෙසේද?

මෙය ප්‍රධාන මාර්ග කිහිපයකින් පැතිර යා හැක:

ශ්වසන මාර්ගයෙන්: ආසාදිතයෙකු කහින විට හෝ කිවිසුම් යවන විට පිටවන ඛේට බිඳිති (Droplets) මගින්.
ආහාර සහ ජලය හරහා: අපවිත්‍ර වූ ආහාර සහ පානීය ජලය පරිභෝජනය කිරීම මගින් (Faecal-oral route).
සමීප ආශ්‍රය: ආසාදිත පුද්ගලයෙකු සමඟ සමීපව කටයුතු කිරීම මගින්.

නිසි කලට ප්‍රතිකාර නොගතහොත් ඇතිවිය හැකි සංකූලතා (Complications)

මෙනින්ජයිටිස් යනු ප්‍රතිකාර ප්‍රමාද කිරීමෙන් කිසිසේත්ම සුළුකොට තැකිය හැකි රෝගයක් නොවේ. වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ප්‍රමාද වන සෑම මිනිත්තුවක්ම රෝගියාගේ ජීවිතයට මෙන්ම අනාගත සෞඛ්‍යයටද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළ හැකියි. විශේෂයෙන් බැක්ටීරියා ආසාදනයක් (Bacterial Meningitis) උත්සන්න වීමෙන් පහත සඳහන් බරපතල දිගුකාලීන හා කෙටිකාලීන සංකූලතා ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතී:

ශ්‍රවණාබාධ (Hearing Loss): මෙනින්ජයිටිස් සුව වූ රෝගීන් අතර බහුලවම දැකිය හැකි සංකූලතාවය මෙයයි. ආසාදනය උත්සන්න වීමෙන් රෝගියාගේ කන් ඇසීම අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම (බිහිරි බව) නැවතී යා හැක.
මොළයට හානි සිදුවීම (Brain Damage): විශේෂයෙන්ම කුඩා දරුවන්ගේ මොළයේ වර්ධනයට මෙය දැඩි ලෙස බලපායි. මතක ශක්තිය අඩුවීම, කථන දුර්වලතා සහ ඉගෙනීමේ දුර්වලතා (Learning disabilities) පසුකාලීනව මතුවිය හැකියි.
අපස්මාරය හෙවත් වලිප්පුව (Seizures): මොළයේ ආවරණ පටල ඉදිමීම හේතුවෙන් රෝගය පවතින කාලයේදී මෙන්ම ඉන් සුවය ලැබීමෙන් පසුව වුවද වරින් වර වලිප්පුව සෑදීමේ අවදානමක් ඇත.
දෘෂ්ටි ආබාධ (Vision Problems): ඇසේ ස්නායු වලට හානි වීම නිසා පෙනීම දුර්වල වීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම පෙනීම නැති වී යාම සිදුවිය හැක.
අත් පා අප්‍රාණික වීම (Motor Deficits): ඇවිදීමේ අපහසුතා, සමබරතාවය ගිලිහී යාම හෝ අත් පා වල දුර්වලතා ඇතිවිය හැක.
රුධිරයට විෂබීජය එක්වීම (Sepsis / Bloodstream Infection): මෙනින්ජයිටිස් බැක්ටීරියාව රුධිරයට එක්වීම නිසා වකුගඩු අක්‍රිය වීම, අත් පා වලට දැඩි හානි සිදුවීම, කම්පනයට පත්වීම (Shock) සහ අවසානයේ මරණය පවා සිදුවිය හැකියි.

රෝගයෙන් ආරක්ෂා වීමට ගත යුතු පියවර 5ක්

පවතින අවදානම් තත්ත්වය හමුවේ අනවශ්‍ය ලෙස කලබල වීමට අවශ්‍ය නැත. නමුත් පහත සෞඛ්‍ය පුරුදු අනුගමනය කිරීමෙන් රෝගය වළක්වා ගත හැකියි:

පිරිසිදු පානීය ජලය: නිතරම හොඳින් උණුකර නිවාගත් ජලය පමණක් පානයට ගන්න. දරුවන්ට පාසලට ලබා දෙන ජල බෝතලය දිනපතා හොඳින් පිරිසිදු කරන්න.
නිවැරදිව දෑත් සේදීම: කෑමට පෙර සහ වැසිකිළි භාවිතයෙන් පසු සබන් ගා දෑත් හොඳින් සේදීමට දරුවන්ව පුරුදු කරන්න.
ශ්වසන ආචාර විධි: කහින විට සහ කිවිසුම් යවන විට මුඛය සහ නාසය ලේන්සුවකින් හෝ වැලමිටෙන් ආවරණය කරගන්න. අවශ්‍ය නම් මුඛ ආවරණ (Face masks) භාවිත කරන්න.
සෙනඟ ගැවසෙන ස්ථාන මඟහරින්න: අත්‍යවශ්‍ය කාරණයකට හැර, දරුවන්ව සෙනඟ බහුල ජනාකීර්ණ ස්ථානවලට රැගෙන යාමෙන් හැකිතාක් වළකින්න.
නිසි වාතාශ්‍රය: නිවස, කාර්යාලය මෙන්ම පන්තිකාමර තුළ ද හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන සේ ජනෙල් කවුළු විවෘත කර තබන්න.

ඔබට හෝ ඔබේ දරුවාට ඉහත සඳහන් කළ රෝග ලක්ෂණ ඇත්නම්, නිවසේ සිට අත්බෙහෙත් කරමින් කාලය ගත නොකරන්න. වහාම සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු හමුවන්න. නිවැරදි වෛද්‍ය උපදෙස් මත ප්‍රතිකාර ලැබීමෙන් මෙම රෝගීන්ගෙන් බහුතරයකට දින 7ක් ඇතුළත සම්පූර්ණ සුවය ලබාගත හැකිය.

සෞඛ්‍ය සම්පන්න සමාජයක් වෙනුවෙන් මෙම තොරතුරු ඔබේ හිතවතුන් සමඟද බෙදාගන්න.