එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්: නිහඬව විඳවන කාන්තාවන් වෙනුවෙන්

බොහෝ කාන්තාවන් මාසික ඔසප් වේදනාව සාමාන්‍ය දෙයක් යැයි සිතමින් නිහඬවම ඒ සියල්ල දරාගැනීමට පුරුදු වී සිටිති. නමුත් ඔබේ එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩකටයුතු වලට බාධා කරන තරමේ අධික වේදනාවක් ඇත්නම්, එය හුදෙක් “කාන්තාවක් වීම නිසා” විඳදරාගත යුතුම දෙයක් නොවේ. එය බොහෝ දෙනා නිසි ලෙස අවබෝධ කර නොගත්, එහෙත් සමාජය තුළ බහුලව දක්නට ලැබෙන “එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්” (Endometriosis) නම් රෝගී තත්ත්වයේ පෙර නිමිත්තක් විය හැකියි. මේ ලිපිය, තවමත් නිවැරදි පිළිතුරු සොයමින් නිහඬව වේදනා විඳින ඒ සෑම කාන්තාවක්ම දැනුවත් කිරීම වෙනුවෙනි.

එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් (Endometriosis) යනු කුමක්ද?

එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් යනු ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආස්තරයට (එන්ඩොමෙට්‍රියමයට) සමාන පටක, ගර්භාෂයෙන් පිටත වර්ධනය වීමේ රෝගී තත්වයකි.

මෙම අසාමාන්‍ය පටක පහත ස්ථානවල දැකිය හැක:

• ඩිම්බ කෝෂ (Ovaries)
• පැලෝපීය නාල (Fallopian tubes)
• ගර්භාෂයේ පිටත පෘෂ්ඨය
• ශ්‍රෝණි කුහරයේ ආස්තරය

සාමාන්‍ය ගර්භාෂ ආස්තරය මෙන්ම, මෙම පටක ද ඔසප් චක්‍රය තුළ හෝමෝන වලට ප්‍රතිචාර දක්වයි. ඒවා ඝන වී රුධිරය වහනය වේ—නමුත් සාමාන්‍ය ඔසප් වීමේදී මෙන් නොව, මෙම රුධිරයට පිටවීමට ස්ථානයක් නොමැත. මෙය වේදනාව, ප්‍රදාහය සහ කැළැල් ඇතිවීමට හේතු වේ.

වඩාත් සුලභ රෝග ලක්ෂණ:

• වේදනාකාරී ඔසප් වීම
• නිදන්ගත ශ්‍රෝණි (යටි බඩේ) වේදනාව
• ලිංගික සංසර්ගයේදී ඇතිවන වේදනාව
• මුත්‍රා හෝ මළපහ කිරීමේදී ඇතිවන වේදනාව (විශේෂයෙන් ඔසප් කාලයේදී)
• අධික ලෙස ඔසප් රුධිරය පිටවීම
• වඳභාවය (දරුඵල ප්‍රමාද වීම)

👉 වැදගත්: වේදනාවේ තීව්‍රතාවය සෑමවිටම රෝගයේ බරපතලකමට සමාන නොවේ.

Online වෛද්‍ය හමුවක් ලබා ගන්​න

එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇතිවීමට හේතුව කුමක්ද?

නිශ්චිත හේතුව තවමත් සම්පූර්ණයෙන් වටහාගෙන නොමැති නමුත්, ප්‍රධාන මත කිහිපයක් පවතී:

• ඔසප් රුධිරය නැවත ශ්‍රෝණිය වෙත ගලා යාම (Retrograde menstruation)
• ජානමය සාධක (පවුලෙන් පැවතීම)
• ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ගැටළු
• හෝමෝන වල බලපෑම්

එය හඳුනාගන්නේ කෙසේද?

මෙම රෝගය විනිශ්චය කිරීම තරමක් අපහසු විය හැකි අතර බොහෝ විට ප්‍රමාද විය හැක.

• සායනික ඉතිහාසය සහ වෛද්‍ය පරීක්ෂාව
• අල්ට්‍රාසවුන්ඩ් ස්කෑන් පරීක්ෂණය (ඩිම්බකෝෂ ගෙඩි හඳුනාගැනීමට)
• MRI ස්කෑන් පරීක්ෂණය (තෝරාගත් අවස්ථාවන්හිදී)
• ලැපරොස්කොපි (Laparoscopy) (වඩාත් නිවැරදි ක්‍රමය – මෙය කුඩා ශල්‍යකර්මයකි)

එය දරුඵල වලට බලපාන්නේ කෙසේද?

එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් පහත ආකාරවලින් දරුඵල වලට බලපෑ හැක:

• ශ්‍රෝණි ව්‍යුහය විකෘති කිරීම
• පටක එකිනෙක ඇලීම (කැළැල් පටක) ඇති කිරීම
• ඩිම්බ වල ගුණාත්මකභාවයට බලපෑම් කිරීම
• කලලය තැන්පත් වීමට බාධා කිරීම

කෙසේ වෙතත්, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති බොහෝ කාන්තාවන්ට තවමත් ස්වභාවිකව හෝ ප්‍රතිකාර මගින් දරුවන් පිළිසිඳ ගත හැකිය.

විකල්ප ප්‍රතිකාර

ප්‍රතිකාරය රඳා පවතින්නේ රෝග ලක්ෂණ වල බරපතලකම, වයස සහ ගැබ් ගැනීමේ අපේක්ෂාව මතය.

💊 ඖෂධීය ප්‍රතිකාර:

• වේදනා නාශක
• හෝමෝන ප්‍රතිකාර (උපත් පාලන පෙති, ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන් පෙති ආදිය)

🏥 ශල්‍යකර්ම ප්‍රතිකාර:

• ලැපරොස්කොපි මගින් අසාමාන්‍ය පටක ඉවත් කිරීම
• ඩිම්බකෝෂ ගෙඩි (Endometriomas) සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම

එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමග ජීවත් වීම

මෙය නිදන්ගත තත්වයක් වුවද, එය සාර්ථකව පාලනය කළ හැකිය. නිතිපතා ව්‍යායාම කිරීම, සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර වේලක්, මානසික ආතතිය කළමනාකරණය කිරීම සහ සහායක කණ්ඩායම් වලට සම්බන්ධ වීම මගින් සහනයක් ලබාගත හැක.

ඔබ වෛද්‍යවරයෙකු හමුවිය යුත්තේ කවදාද?

• දෛනික ජීවිතයට බාධා කරන දැඩි ඔසප් වේදනාව
• ගැබ් ගැනීමේ අපහසුව
• නොනැවතී පවතින යටි බඩේ වේදනාව
• ලිංගික එක්වීමකදී ඇතිවන වේදනාව

✔ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බහුලව දක්නට ලැබුණත් බොහෝ විට නිසි ලෙස හඳුනාගැනීමක් සිදු නොවේ.

✔ රෝග ලක්ෂණ එකිනෙකාට වෙනස් වේ.

✔ කල්තියා හඳුනාගැනීම මගින් ජීවන තත්ත්වය උසස් කරගත හැක.

✔ ඵලදායී ප්‍රතිකාර ක්‍රම පවතී.

ඔබේ ඔසප් වේදනාව “අධිකයි” හෝ සාමාන්‍ය තත්ත්වයෙන් තොර යැයි ඔබ සිතන්නේ නම්, එය නොසලකා හරින්න එපා. වේදනාකාරී ඔසප් වීම බොහෝ විට සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස සැලකුවද, එය එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් වැනි සැඟවුණු රෝගී තත්වයක ලකුණක් විය හැකිය.

Online වෛද්‍ය හමුවක් ලබා ගන්​න